تبليغات X
نقد و بررسي‌ خيالات‌ مصداقي‌

بازديد : 269 | تاريخ : 13 مهر 1392 | زمان : 10:59 | نويسنده : ریحانه | نظرات (0)

 تصاوير زيباسازی وبلاگ،قالب وبلاگ،خدمات وبلاگ نويسان،آپلودعكس، كد موسيقی، روزگذر دات كام http://roozgozar.com

نقد و بررسي‌ خيالات‌ مصداقي‌

نقد و بررسي‌ خيالات‌ مصداقي‌ در گفتار برخي‌ از عالمان‌ توجه‌ به‌ مصاديق‌ كشفي‌ ـ عيني‌ اين‌ مفاهيم‌ ديده‌ مي‌شود؛ براي‌ نمونه‌ مي‌گويند: هنگامي‌ كه‌ در عالم‌ بالا سير مي‌كردم‌ مشاهده‌ نمودم‌ كه‌ چنين‌ و چنان‌ بود. عرش‌ را در فلك‌ چندم‌ يافتم‌، كرسي‌ را در فلان‌ فلك‌ مشاهده‌ كردم‌ و لوح‌ و قلم‌ را ديدم‌ كه‌ در حركت‌ وجودي‌ خود چنين‌ و چنان‌ مي‌رقصيدند. چنين‌ سخناني‌؛ اگرچه‌ ظاهري‌ زيبا دارد و براي‌ زماني‌ با خوش‌ باوري‌هاي‌ فراوان‌ روبرو بوده‌ است‌، هم‌اكنون‌ ارزش‌ معرفتي‌ و علمي‌ خود را از دست‌ داه‌ است‌. ريشه‌ي‌ چنين‌ سخناني‌، چيرگي‌ خيالات‌ ذهني‌ بر انديشه‌ است‌ و داده‌هاي‌ علمي‌ دنياي‌ امروز، چنين‌ پندارهايي‌ را بي‌ربط‌، نادرست‌ و غير قابل‌ قبول‌ مي‌داند. بنابراين‌، اگر در دنياي‌ علمي‌ امروز فلان‌ عارف‌ چيره‌ دست‌ و ورزيده‌ با خيال‌ راحت‌ و آرامش‌ تمام‌ گويد: عرش‌ و يا كرسي‌ داخل‌ در افلاك‌ است‌ و يا فلك‌ چندم‌ را عرش‌ احاطه‌ كرده‌ است‌ و يا بهشت‌ در فلان‌ فلك‌ مي‌باشد و آسمان‌ دنيا فضايي‌ براي‌ اموري‌ چنين‌ و چنان‌ است‌، حرف‌هايي‌ است‌ كه‌ هرگز ارزش‌ علمي‌ و تطبيقي‌ ندارد و از اساس‌ بي‌ معنا و باطل‌ مي‌باشد؛ به‌ طوري‌ كه‌ بر اساس‌ يافته‌هاي‌ علمي‌ دنياي‌ امروز مي‌توان‌ گفت‌: وجودات‌ مصداقيِ مقولاتي‌ نظير: عرش‌، كرسي‌ و مواردي‌ ديگري‌ مانند آن‌، برتر و فراتر از محدوده‌هاي‌ مادي‌ است‌ كه‌ براي‌ آن‌ها مرزهاي‌ مشخص‌ ديگري‌ را بايد دنبال‌ كرد.


 

پس‌ به‌ طور خلاصه‌ نظريه‌هايي‌ كه‌ در اين‌ زمينه‌ از گذشتگان‌ نصيب‌ ما گشته‌ است‌ ـ گذشته‌ از مستندات‌ شرعي‌ آن‌؛ مانند: قرآن‌ كريم‌ و روايات‌ مستند ـ تمامي‌ آن‌ها از دو نوع‌ خارج‌ نيست‌: يا مفهوم‌ روشني‌ ندارد و يا معقول‌ نيست‌.

گريز رندانه‌ از بحث‌

در اين‌ زمينه‌ ممكن‌ است‌ به‌ طور ديگري‌ هم‌ پاسخ‌ داد؛ اگرچه‌ حرف‌ تازه‌اي‌ نيست‌ و در واقع‌ از قبيل‌ پندارهاي‌ نوع‌ اول‌ است‌؛ ولي‌ براي‌ وضوح‌ هر چه‌ بيش‌ترِ موضوع‌، به‌ آن‌ اشاره‌ مي‌شود.

به‌ عنوان‌ مثال‌، هنگامي‌كه‌ از مدعي‌ پرسيده‌ مي‌شود: كرسي‌ يا عرش‌ چيست‌ و چه‌ وجود حقيقي‌ـ عيني‌ دارد ـ با توجه‌ به‌ بطلان‌ پندارهاي‌ نوع‌ نخست‌ ـ مي‌گويد: كرسي‌، وعاء و ظرف‌ كليِ سعي‌ را گويند كه‌ احاطه‌ي‌ ازلي‌ و ابدي‌ بر تمامي‌ عوالم‌ مادي‌ دارد و خلاصه‌ آن‌ كلي‌ سعي‌ است‌ كه‌ چنين‌ امري‌ كلي‌ را به‌ دنبال‌ دارد.

چنين‌ پاسخ‌ را بايد گريز از بحث‌ دانست‌ كه‌ تنها براي‌ جدال‌ و مناظره‌ و اقناع‌ مناسب‌ است‌ و در خور مباحث‌ الفاظ‌ مي‌باشد و نه‌ در شأن‌ بيانات‌ معرفتي‌؛ چنان‌كه‌ در كفايه‌ آمده‌ است‌: «موضوع‌ علم‌ اصول‌ امري‌ كلي‌ است‌ كه‌ با موضوعات‌ مسايل‌ آن‌ متحد است‌» .

ولي‌ آن‌ امر كلي‌ چيست‌، كجاست‌ و چگونه‌ بايد از آن‌ پرده‌ برداشت‌ و تعبير آورد؟ از آن‌ سخني‌ به‌ ميان‌ نمي‌آيد و يا اساساً چيزي‌ براي‌ گفتن‌ وجود ندارد؛ زيرا علم‌ اصول‌ موضوع‌ مشخصي‌ ندارد و دارا بودن‌ موضوع‌ ويژه‌ تنها مخصوص‌ علوم‌ حقيقي‌ هم‌چون‌ فلسفه‌ و رياضي‌ است‌ نه‌ علوم‌ اعتباري‌ كه‌ مسايل‌ مختلفي‌ دارد.

در مورد بحث‌ نيز ممكن‌ است‌ كسي‌ بگويد: كرسي‌ جسمي‌ كلي‌ است‌ كه‌ ظرف‌ ازلي‌ و ابدي‌ براي‌ ماده‌ مي‌باشد و هنگامي‌ كه‌ از مدعي‌ پرسيده‌ مي‌شود آن‌ ظرف‌ چيست‌، كجاست‌ و چه‌ مدرك‌ و دليلي‌ بر آن‌ وجود دارد؟ از وي‌ پاسخي‌ شنيده‌ نمي‌شود.

پس‌ چنين‌ بياني‌ در واقع‌ تنها گريز از مطلب‌ و اقناع‌ نفس‌ ساده‌ است‌ كه‌ در شأن‌ يافت‌ واقعيت‌ نيست‌.

بعد از بيان‌ اين‌ امور دوباره‌ بيان‌ پيش‌ تكرار مي‌شود كه‌ بيان‌ چنين‌ حقايق‌ و حكايات‌ و اِخبار از آن‌ها در شأن‌ كدام‌ علم‌ و يا در حيطه‌ي‌ قدرت‌ كدام‌ جريان‌ علمي‌ است‌.

دانش‌ كلام‌

متكلمان‌ در اين‌ زمينه‌ حرف‌هاي‌ فراوان‌ و گفته‌هاي‌ بسياري‌ دارند كه‌ تمامي‌ جز مفهوم‌ بافي‌هاي‌ خشك‌ و تطبيق‌ دست‌ و پا شكسته‌ي‌ مأثورات‌ چيز ديگري‌ نيست‌؛ در حالي‌ كه‌ اين‌گونه‌ حقايق‌ هرگز در خور فهم‌ و بيان‌ محدود متكلم‌ و علم‌ كلام‌ نمي‌باشد؛ زيرا متكلم‌ حربه‌اي‌ جز انطباق‌ مفهومي‌ ظواهر شرع‌ ندارد و بر اين‌ اساس‌، افزوده‌ بر اين‌ كه‌ مصداقي‌ نمي‌يابد از اشتباه‌ در تطبيق‌ مصون‌ نيست‌.

تنها كاري‌ كه‌ يك‌ متكلم‌ منصف‌ و فهميده‌ مي‌تواند انجام‌ دهد اين‌ است‌ كه‌ هم‌چون‌ عوام‌ اعتقاد خود را نسبت‌ به‌ اين‌ عناوين‌ حفظ‌ نمايد و خود را درگير مشكلات‌ و پيچ‌ و خم‌ عبارات‌ نسازد و بدون‌ هيچ‌ توجيه‌ و تأويلي‌ تسليم‌ ظواهر شرع‌ باشد و فهم‌ اين‌گونه‌ امور را به‌ اهل‌ آن‌ واگذارد و ايمان‌ ساده‌ و صوري‌ خود را حفظ‌ نمايد.

فلسفه‌

هم‌چنين‌ فلسفه‌ آمادگي‌ و صلاحيت‌ ورود و مداخله‌ در اين‌ كار را ندارد؛ زيرا بيان‌ مصداقي‌ و معرفي‌ حقايق‌ خارجي‌ اين‌گونه‌ امور شايسته‌ي‌ فلسفه‌ و فيلسوف‌ الهي‌ نيست‌.

فلسفه‌ به‌ بيان‌ كبراهاي‌ كلي‌ مي‌پردازد و حكايت‌ از هست‌ و نيست‌ عمومي‌ اشيا و موضوعات‌ كلي‌ دارد؛ ولي‌ حكايت‌ جزئيات‌ و بيان‌ چگونگي‌ مصاديق‌ شخصي‌؛ اعم‌ از مادي‌ يا مجرد، در حد و شأن‌ اين‌ علم‌ نيست‌.

بيان‌ وجود و پديده‌هاي‌ خارجي‌ و مصاديق‌ شخصي‌ و عيني‌، همانند: حيات‌ فردي‌ و يا تحقق‌ وجودي‌ و يا عدم‌ تحقق‌ آن‌ در عهده‌ و توان‌ فلسفه‌ نيست‌ و سِمت‌ علمي‌ و موقعيّت‌ معرفتي‌ اين‌ حقايق‌ فراتر از اين‌ علم‌ است‌.

پس‌ همان‌طور كه‌ اين‌ علم‌ نمي‌تواند بيان‌ نمايد كه‌ فلان‌ شخص‌ زنده‌ است‌ و يا اصلاً به‌ دنيا نيامده‌ است‌، نمي‌تواند از چيستي‌ عرش‌ و كجايي‌ كرسي‌ و ويژگي‌هاي‌ لوح‌ و قلم‌ و محل‌ و مكان‌ آن‌ سخن‌ گويد.

البته‌، امري‌ كه‌ فلسفه‌ از عهده‌ي‌ آن‌ بر مي‌آيد اين‌ است‌ كه‌ چنين‌ حقايقي‌ را انكار ننمايد كه‌ عدم‌ آن‌ در جاي‌ خود كارساز است‌.

همان‌طور كه‌ بيان‌ شد: فلسفه‌ اثبات‌ كلي‌ عوالم‌ مادي‌ و تجردي‌ را به‌ عهده‌ دارد وشايسته‌ي‌ بيان‌ اين‌ امر مي‌باشد و افزوده‌ بر اثبات‌ كلي‌ مي‌تواند از انكار آن‌ نيز سخن‌ بگويد.

فيلسوف‌ مي‌تواند در اين‌ كه‌ دليلي‌ بر محال‌ بودن‌ اين‌گونه‌ امور در دست‌ نيست‌، اظهار نظر نمايد و اثبات‌ اصل‌ تجرد و عموميت‌ هستي‌ از عوالم‌ مادي‌ و وجود عوالم‌ مجرد را بر عهده‌ گيرد، ولي‌ اين‌ كه‌ مجردي‌ خاص‌ مانند عرش‌ يا كرسي‌، چگونه‌ حالتي‌ دارد و در كجاست‌؟ هرگز در خور اين‌ علم‌ با عظمت‌ نيست‌؛ زيرا جزئيات‌ امور و خصوصيات‌ اشيا ـ مادي‌ يا مجرد ـ ارتباطي‌ با اين‌ علم‌ كلي‌ ندارد.

علوم‌ تجربي‌

اظهار نظر دانشمندان‌ علوم‌ تجربي‌ و مادي‌؛ مانند: كيوان‌شناسي‌ و هيأت‌ و ساير رشته‌هاي‌ علوم‌ تجربي‌ براي‌ اظهار نظر در اين‌ امور ارزش‌ و اعتبار علمي‌ ندارد؛ زيرا گستره‌ و قلمرو دخالت‌ علوم‌ و فنون‌ تجربي‌ محصور به‌ دايره‌اي‌ خاص‌ و محدود در محيط‌ مشخصي‌ است‌ و بيرون‌ از محدوده‌ي‌ كار خود صاحب‌ اعتبار نمي‌باشند، از اين‌ رو، اثبات‌ يا انكار آن‌ در اين‌ زمينه‌ها بدون‌ جهت‌ و غير قابل‌ اعتماد است‌.

اين‌ كه‌ عوارض‌ و خواص‌ فلان‌ ماده‌ اين‌ است‌، زهره‌ و عطارد در چه‌ فاصله‌ي‌ زماني‌ و مكاني‌ با زمين‌ قرار دارد، اثرات‌ شيميايي‌ و تركيبي‌ عناصر چيست‌؟ هيچ‌گونه‌ ارتباط‌ معرفتي‌ با اثبات‌ يا نفي‌ اين‌ گونه‌ عوالم‌ و عناوين‌ ندارد. اگرچه‌ مي‌تواند در همان‌ محدوده‌ي‌ خاص‌ اظهار نظر نمايد و زمينه‌هاي‌ معرفتي‌ ما را به‌ طور محدود افزايش‌ داده‌ و حتي‌ از چهره‌ي‌ بسياري‌ از مجهولات‌، شبهات‌ و توهمات‌ پيشينيان‌، پرده‌ بردارد.

عرفان‌ و دعاوي‌ عارفان‌

تنها علمي‌ كه‌ باقي‌ مي‌ماند عرفان‌ و حرف‌هاي‌ پر راز و رمز اهل‌ آن‌ و مكاشفات‌ اهل‌ حق‌ و مدعيان‌ وصول‌ به‌ محضر واقعيات‌ اشيا و حقايق‌ هستي‌ و راه‌ يافتگان‌ و دلسوختگان‌ وادي‌ معرفت‌ مي‌باشد.

در اين‌ زمينه‌ از اين‌ جماعت‌ حرف‌هاي‌ بسياري‌ نقل‌ شده‌ است‌؛ چرا كه‌ ايشان‌ تطبيق‌ عوالم‌ نموده‌اند و از شناخت‌ حضوري‌ آن‌ها سخن‌ سر داده‌اند. آن‌ها مدعي‌ هستند كه‌ عرش‌ و لوح‌ و كرسي‌ و قلم‌ را ديده‌اند و مي‌دانند كه‌ اين‌ها چيست‌ و كجاست‌؛ بسياري‌ از اين‌ حرف‌ها قابل‌ اهمّيّت‌ نيز مي‌باشد؛ اگرچه‌ خالي‌ از خلل‌ و دعاوي‌ بي‌ اساس‌ نبوده‌ و بايد هر يك‌ را به‌ طور مشخص‌ و دقيق‌ مورد تحليل‌ قرار داد و موارد مثبت‌ آن‌ را برگزيد.

در اين‌جا اين‌ بحث‌ پيش‌ مي‌آيد كه‌ بايد با بيانات‌ و مكاشفات‌ عارفان‌ چگونه‌ برخورد نمود و حرف‌ها و دعاوي‌ آن‌ها را چگونه‌ تحليل‌ كرد؟ آيا شناخت‌ اين‌ عوالم‌ و امور در حوزه‌ي‌ يافت‌ عارف‌ و حيطه‌ي‌ قدرت‌ عرفان‌ مي‌باشد يا خير؟ آيا مكاشفات‌ عرفاني‌ مي‌تواند راه‌گشاي‌ اين‌ معاني‌ باشد يا عارف‌ نيز دور از تمامي‌ اين‌ حقايق‌ مشغول‌ خود و غوطه‌ور در انديشه‌هاي‌ حصولي‌ حضوري‌ خويش‌ است‌؟ در اين‌ مقام‌ به‌ حول‌ و قوه‌ي‌ الهي‌ به‌ طور مختصر تمامي‌ شؤون‌ اين‌ امر بيان‌ مي‌شود.

وحي‌ و كشف‌ تام‌

تنها راهي‌ كه‌ مي‌تواند كارگشاي‌ اين‌گونه‌ مشكلات‌ و مجهولات‌ آدمي‌ باشد، وحي‌، يا غيب‌ و يا كشف‌ تام‌ و صحيح‌ است‌.

ما از طريق‌ رؤيت‌ واقعي‌ و مكاشفات‌ صحيح‌ مي‌توانيم‌ به‌ حقايق‌ عيني‌ و معاني‌ غيبي‌ دست‌ يابيم‌ و جان‌ خود را براي‌ گشايش‌ هر يك‌ از اين‌ عوالم‌ حقيقي‌ صيقل‌ دهيم‌.

اين‌ تنها راه‌ دريافت‌ معارف‌ الهي‌ و مصاديق‌ خارجي‌ عالم‌ و آدم‌ مي‌باشد كه‌ خود سري‌ بلند و راهي‌ بس‌ طولاني‌ با پيچ‌ و خم‌هاي‌ فراوان‌ دارد به‌ طوري‌ كه‌ فقط‌ اندكي‌ از رهروانش‌ آن‌ هم‌ با گريباني‌ چاك‌ و سينه‌اي‌ مجروح‌ مي‌توانند اين‌ راه‌ را طي‌ كنند.

موضوعي‌ كه‌ در اين‌ جا اهميّت‌ فراواني‌ دارد و بايد مورد دقت‌ قرار گيرد اين‌ كه‌ كشف‌ و دريافت‌ حقايق‌ عوالم‌ هستي‌ و شناخت‌ معارف‌ وجودي‌ داراي‌ دو طريق‌ و راه‌ متفاوت‌ است‌ كه‌ هر يك‌ ويژگي‌هاي‌ خاص‌ خود را دارد؛ اگرچه‌ در واقع‌ هر دو يكي‌ هستند و آن‌ دو در راستاي‌ يك‌ حقيقت‌ قرار دارد و در واقع‌ طريق‌ دوم‌ چكيده‌ و استمرار حقيقت‌ همان‌ طريق‌ اوّل‌ است‌. در اين‌ مقام‌ براي‌ وضوح‌ هر چه‌ بيش‌تر به‌ هر يك‌ از آن‌ دو اشاره‌اي‌ مختصر مي‌شود.

 

 

امتياز :


ادامه مطلب | موضوع : عرفان,,
برچسب ها :
,
ارسال نظر برای این مطلب
نام شما:
ايميل :
سايت :
متن نظر :
وضعیت نظر:
کد امنیتی : *


صفحات


درباره ی ما

دراین وبلاگ سعی شده است اندیشه های یکی ازنوادر روزگار یعنی آیت الله نکونام ارائه گردد. آن‏چه در اين نوشته ‏ها مورد اهميت نگارنده بوده، بازسازى مبانى علمى و دينى و پيرايه ‏زدايى كتاب‏هاى اسلامى است كه موجبات ركود و خمودى جامعه‏ى اسلامى را همراه داشته است. هم‏چنين تقويت عوامل جهل‏ زدايى و رفع نواقص و موانع فقهى، فرهنگى، عقلى، فلسفى، عرفانى و اخلاقى در تمامى جهات فردى و اجتماعى كه سبب حيات علمى و دينى هرچه بيش‏تر جامعه‏ى مسلمين مى ‏گردد را امرى ضرورى دانسته‏ اند. بايد گفت اين آثار به نوآورى و گره‏ گشايى در قلمرو انديشه‏ى دينى و بازپيرايى ذخاير فكرى اسلامى در حوزه‏ى معرفت دينى اهتمام دارد و به تحقيق جامع و منسجم زير ساخت‏ه اى انديشه دينى مى ‏پردازد و آسيب‏هاى باور داشت‏هاى دينى را به چالش مى‏ كشاند و به ارايه‏ى راه گذار از بحران‏هاى پيش روى آن مى‏ پردازد و پيرايه ‏زدايى از آموزه‏ هاى دينى و زدودن انحرافات و پاسخ به شبهات را مهم‏ترين هدف خود مى ‏داند و همان‏گونه كه گذشت ،مى‏ توان توليد علم و نوآورى در حوزه‏ى دين پژوهى و پاسخ به نيازهاى جامعه‏ى جوان امروز را از مهم‏ترين ويژگى ‏هاى آن دانست.
پروفایل مدیر
آخرین نظرات
امید
امید میگه :
سلام خیلی زیبا بود ممنون
مسیر معرفت
مسیر معرفت میگه :
سلام خیلی جالب اسم وبلاگ منو شما یکی خوشبختم کاش می فرمودید اهل کجاهستید سری به ما نمیزنی ؟بیا تو مسیر آپم[گل]
تیم طوفان گناوه
تیم طوفان گناوه میگه :
سلام سایت خیلی خوبی داری ومطالب زیبایی هم نوشتی
اگه میشه وبلاگ من رو لینک کن من هم همین کارو میکنم اگه موافق بودی
خبر بده ممنون

میگه :
.
خبرنامه
براي اطلاع از آپدیت شدن سایت در خبرنامه سایت عضو شويد تا جديدترين مطالب به ايميل شما ارسال شود
چت باکس

نام :
وب :
پیام :
4+2=:
 
(بارگزاري مجدد)
تبادل لینک
عنوان لينك
توضيحات :
آدرس لينك
كد امنيتي
امکانات جانبی
Untitled Document
دریافت کد خوش آمدگویی